Sejm Czteroletni, znany też jako Sejm Wielki, odbył się w latach 1788-1792 i stanowił apogeum polskiego parlamentarzyzmu w czasach przedrozbiorowych. Zwołany w wyniku zgody carycy Katarzyny II, miał na celu przeprowadzenie reform, które mogłyby uratować Rzeczpospolitą przed zagrażającymi jej rozbiorami. Można śmiało powiedzieć, że w tym okresie polityka przypominała prawdziwy rollercoaster! Obserwując te wydarzenia, człowiek czuł się jak uczestnik reality show, gdzie stawka była znacznie wyższa niż w pojedynku o jedno miejsce w transferze. Szlachta zabrała się do pracy z szaleńczym zapałem, a w trakcie obrad narodziły się rewolucyjne idee, które do dziś stanowią część polskiej kultury i historii.
Reformy, które zmieniły bieg historii
W trakcie tych czterech lat Sejm uchwalił wiele znaczących reform, które mogłyby przyprawić o zawrót głowy niejednego konserwatywnego szlachcica. Na czoło wysuwa się Konstytucja 3 Maja z 1791 roku, która nie tylko wprowadzała monarchię dziedziczną, ale także znosiła liberum veto, dając szlachcie możliwość zrywania obrad. Można więc stwierdzić, że Sejm zaproponował takie rozwiązania, które mogłyby zainteresować nawet najstarsze profesorskie kółka w Warszawie! Dodatkowo, przeprowadzono reformy wojska, likwidując Rady Nieustające oraz realizując spis powszechny. Kto by pomyślał, że dawni szlachcice potrafili zjednoczyć się w tak kluczowych sprawach?
Niestety, jak to bywa w historii, wszelkie postępy natrafiły na liczne trudności. Sejm Czteroletni zmierzył się z opozycją, która pragnęła utrzymać status quo. Tak powstał oboz hetmański, prorosyjscy partyjniacy oraz zwolennicy modnych reform. Warto zauważyć, że słowo „koalicja” zyskało zupełnie nowe znaczenie – zawiązano bowiem spisek przy stole, na który zaproszono również tajemniczą carycę, zajmującą się swoimi interesami z boku. Ostatecznie zamiast owocnych reform i stabilności, nastały zawirowania polityczne, które doprowadziły do Targowicy oraz wojny polsko-rosyjskiej, a Rzeczpospolita znów znalazła się na skraju przepaści.
Niemniej jednak, pech, który nas spotkał w wyniku rozbiorów, nie powinien przyćmić zasług Sejmu Czteroletniego. Utrwalony w pamięci narodowej, stał się symbolem walki o wolność i suwerenność. Jak pokazuje historia, nawet najwspanialsze reformy nie ochroniły Rzeczpospolitej przed niemożliwym, ale stworzyły fundamenty dla przyszłych pokoleń, które w trudnych momentach zaczęły wskrzeszać ducha patriotyzmu. Kto wie, może gdyby nie Sejm Czteroletni, dziś nie obchodzilibyśmy pierwszej majowej rocznicy z takim entuzjazmem? To z pewnością zasługuje na toast, chociaż szklanka niepodległości by się przydała!
Rola sejmów czteroletnich w kształtowaniu polskiej legislacji
Sejm Czteroletni, znany również jako Wielki Sejm, stanowi niezwykle ważny rozdział w historii Polski, którego nie można pominąć ani zignorować. Zwołany w 1788 roku za pozwoleniem carycy Katarzyny II, miał za zadanie naprawić zrujnowane państwo i przywrócić mu blask. W ciągu czterech lat intensywnych działań, Polacy podjęli się wielkich wyzwań - szybciej, niż zdążysz powiedzieć „liberum veto”, przyjęli nową Konstytucję, która wprowadziła taką rewolucję w porządek rzeczy, że nawet niektóre gwiazdy na niebie zdawały się zazieleniać. Konstytucja 3 maja 1791 roku, będąca swoistym "wielkim uderzeniem" w serca Polaków, otworzyła nowe perspektywy dla narodu.
Kluczowe osiągnięcia i reformy Sejmu
Sejm Czteroletni wprowadził więcej reform niż niejedna szwalnia mogłaby uszyć. Niektóre z tych reform były tak drastyczne, że nawet babcia nie uwierzyłaby w ich skuteczność, gdyby nie miała dowodów. Zniesienie liberum veto, zwiększenie liczebności wojska, a także przyznanie większych praw mieszczanom to tylko niektóre z osiągnięć, które znalazły się w „koszyku” posłów. Wszystkie te zmiany układały się w spójną wizję nowoczesnej Polski, w której każdy, kto miał choćby grosz w plecaku, mógł współtworzyć jej historię. To prosty przepis na polityczny koktajl, wzbogacony reformatorską energią, którą w owym czasie można było zamówić na wynos.
Poniżej przedstawiamy kluczowe reformy, które miały miejsce podczas Sejmu Czteroletniego:
- Zniesienie liberum veto
- Zwiększenie liczebności wojska
- Przyznanie większych praw mieszczanom
Różnice zdań wśród szlachty
Mimo to, nie wszystko przebiegało gładko jak po maśle, ponieważ jak wiadomo, gdzie dwóch Polaków, tam trzy zdania. Kiedy w Warszawie zebrały się stany sejmujące, powstały stronnictwa, które różniły się bardziej niż dżinsy od garnituru. Z jednej strony znajdowało się stronnictwo patriotyczne, a z drugiej prorosyjscy hetmani, natomiast pośrodku król, który starał się zaspokoić wszystkich naraz niczym kelner w luksusowej restauracji. Spory często przekształcały się w wrzaski, a niekiedy dochodziło nawet do wymiany grzecznych uprzejmości, jednak ostatecznie obradujący skupili się na niezmordowanej pracy, by osiągnąć to, co najważniejsze – Konstytucję.
Na zakończenie tej pełnej zwrotów akcji opowieści warto zauważyć, że chociaż Sejm Czteroletni przypominał bardziej sztukę tragicomedii niż bajkę, jego rozwiązania pozostawiły trwały ślad w historii Polski. Czasami bowiem, aby wybić się z letargu, potrzeba nie tylko rewolucji, ale również odrobiny mądrości i dobrej woli. Dzięki temu, co uchwalono w latach osiemdziesiątych XVIII wieku, nasz kraj zyskał szansę na nowy rozdział w swojej historii, mimo że ostatecznie nie udało mu się spełnić wszystkich marzeń. Jak mówi przysłowie, lepiej późno niż wcale!
| Kwestią | Opis |
|---|---|
| Rok zwołania | 1788 |
| Cel | Naprawa zrujnowanego państwa i przywrócenie mu blasku |
| Kluczowe osiągnięcie | Konstytucja 3 maja 1791 roku |
| Reformy |
|
| Stronnictwa |
|
| Przysłowie | Lepszy późno niż wcale |
Wpływ sejmów czteroletnich na stosunki międzynarodowe Polski w XVIII wieku
Sejm Czteroletni, który znany jest także jako Sejm Wielki, okazał się prawdziwą polityczną karuzelą. Zwołano go z błogosławieństwem carycy Katarzyny II w szczytowym momencie kryzysu Rzeczypospolitej. Wówczas burzliwe wiatry historii sprawiły, że wiele osób uważało zwołanie sejmu za odważny, a wręcz szalony krok. Choć początkowo nikt nie wiedział, co się wydarzy, posłowie odważnie podjęli się śmiałych reform, które z pewnością wstrząsnęłyby niejednym szlacheckim stękiem. Wiele osób zastanawiało się, czy rzeczywiście można zlikwidować liberum veto oraz wprowadzić nową konstytucję. Niestety, pusta wymiana zdań nie miała w tej sytuacji szans, ponieważ z jednej strony Rosja wciągała nas w wir wojennej grozy, a z drugiej Prusy z niepokojem obserwowały działania sejmowe.
W trakcie tych burzliwych obrad na scenie politycznej stale pojawiali się nowi gracze, a wyraźne podziały zaczęły się zaznaczać. Z jednej strony stali patrioci, dążący do zerwania z rosyjskim wpływem, a z drugiej oboz hetmański, który gotowy był do podporządkowania się rozkazom z Petersburga. Wydawało się nawet, że zamiast spierać się, lepiej byłoby zorganizować mecz bokserski, w którym każdy poseł mógłby wyładować swoje frustracje i powalczyć o lepszą przyszłość Rzeczypospolitej. A wszystko to działo się przy akompaniamencie szlacheckiego przekomarzania się oraz swoistego „blood sportu”, jak to można określić.
Jak Sejm Czteroletni zmienił nasze międzynarodowe oblicze?
Chociaż Sejm Czteroletni miał stosunkowo krótki żywot, jego wpływ na międzynarodowe stosunki Polski okazał się nie do przecenienia. Obowiązując w spokojnej atmosferze międzywojnia, kiedy to Rosja miała pełne ręce roboty, a ani Turkowie, ani Szwedzi nie myśleli o ustępowaniu, Sejm podejmował decyzje, które mogły zaszokować naszego wschodniego sąsiada i dostarczyć amunicji do oskarżeń o „polską anarchię”. Wiele osób podkreśla, że zmiany te były jak strzały z procy w zaawansowanym turnieju wojennym, ale nie można zapominać, że jednak zapewniły one krajowi możliwość wielkiej reformy oraz autorytet na arenie międzynarodowej.
Na zakończenie nie można zignorować faktu, że wszystkie korzystne zmiany, które zaszły w wyniku reform, najwyraźniej nie były w stanie znieść naporu III rozbiorów, które, niczym jagoda w brzuchu maja, dopełniły smutną sagę Rzeczypospolitej. Krótko mówiąc, czasy sejmowe dały Polakom nadzieję, jednak polityka przypomina sok żurawinowy – jest zarówno słodka, jak i kwaśna. Dlatego Sejm Czteroletni na długo pozostanie w pamięci jako przykład tego, że zmiana nie tylko jest możliwa, lecz czasem wręcz niezbędna, nawet gdy za rogiem czai się nieznany wróg.
Sejmy czteroletnie a rozwój idei demokratycznych w Polsce
Sejm Czteroletni, znany powszechnie jako Sejm Wielki, to nie tylko plac obrad, lecz też prawdziwe wydarzenie pełne politycznych zawirowań oraz zaskakujących zwrotów akcji, które mogłyby inspirować niejednego rosyjskiego dramatopisarza. Zwołany w czasach, gdy Rzeczpospolita balansowała na krawędzi przepaści, z carycą Katarzyną II spoglądającą na nas jak na niegrzeczne dzieci, Sejm obradował od 1788 do 1792 roku. Najważniejszym osiągnięciem tego okresu stało się przyjęcie Konstytucji 3 maja, która nie tylko wprowadziła wiele reform, ale także uznała, że szlachta ma obowiązek zadbać o wspólne dobro. To był wyjątkowy moment, zwłaszcza że przywileje szlacheckie stawiały przed tym zadaniem niemałe trudności.
Reforma w stylu osiemnastowiecznym
Pewnego dnia w Warszawie posłowie dostrzegli, że zamiast spędzać czas w kółkach towarzyskich, warto spróbować zmienić coś w kraju. Zaczęli obradować i po drodze pojawiły się różne stronnictwa – od prorosyjskich po patriotyczne. Każda z grup miała swoje wizje Rzeczypospolitej, co przypominało balet, w którym partnerzy ciągną się w różne strony, starając się nie nadepnąć sobie na nogi. Najważniejsze, że udało się w końcu zrealizować reformy, które sprawiły, że Polska na moment zyskała status nowoczesnego państwa - przynajmniej na chwilę!
Konstytucja 3 Maja - hit czy kit?
Uchwała o ustroju, znana jako Konstytucja 3 maja, zaskoczyła wszystkich i stała się niezwykłym hitem na politycznej scenie. Wprowadziła nie tylko dziedziczną monarchię, ale również zniesienie liberum veto – to był aspekt, na który wszyscy czekali z niecierpliwością. Można z całą pewnością stwierdzić, że społeczeństwo szlacheckie dorosło do wprowadzania zmian, decydując się na ograniczenie własnych przywilejów. Oczywiste jest, że każdy pragnął zyskać swoje pięć minut w kartach historii! Choć zmiany okazały się krótkotrwałe, Sejm Czteroletni na zawsze zapisał się w politycznej pamięci narodu, niczym dobra piosenka, która nieustannie przywołuje wspomnienia.
Mnóstwo osób zaangażowanych w tworzenie nowych regulacji i politycznego ładu miało konkretne wizje mające na celu naprawę kraju. Niestety, historia potoczyła się w sposób, który sprawił, że owe reformy nie przetrwały próby czasu z powodu nadchodzących konfliktów i rozbiorów. Mimo to pamięć o nich przetrwała. Sejm Czteroletni był niczym ruchomy piasek - chwilami niepewny, czasami obiecujący, ale zawsze zmieniający oblicze tego, co znaczyło być Polakiem. W obliczu wszelkich zawirowań, wciąż uczymy się na błędach przeszłości, mając nadzieję, że demokratyczne idee nigdy nie znikną z horyzontu!
Oto kluczowe osiągnięcia Sejmu Czteroletniego:
- Przyjęcie Konstytucji 3 maja
- Wprowadzenie dziedzicznej monarchii
- Zniesienie liberum veto
- Reformy mające na celu modernizację państwa
Źródła:
- https://polskieradio24.pl/artykul/948112,sejm-czteroletni-zwany-wielkim
- https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/sejm-czteroletni-apogeum-polskiego-parlamentaryzmu/
- https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/wydarzenia/dlaczego-sejm-czteroletni-zasluzyl-na-dobra-pamiec-u-polakow
